The Unity of Orthodoxy in Europe under completion

Share |
12.03.2013

Η Ενότητας της Ορθοδοξίας στην υπό ολοκλήρωση Ευρώπη

Κωνσταντινούπολη 4.3.2013 στη σύνοδος της IAO με θέμα «Η κοινωνική διάσταση των μονοθεϊστικών θρησκειών»

Αγαπητοί συνάδελφοι,

 

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση να λάβω μέρος στη σύνοδο.

 

Πριν τέσσερα χρόνια, το 2009, βρέθηκα στην πιεστική θέση να δεχτώ το κέλεσμα από όλα τα κόμματα της Φινλανδίας, δεξιά και αριστερά, να τεθώ υποψήφιος στις εκλογές για το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο.

 

Κύρια αιτία του ενδιαφέροντος αυτού ήταν η ενεργή παρουσία μου ως ιερέας της Ορθοδόξου εκκλησίας στον κοινωνικό διάλογο μέσω των μαζικών μέσων επικοινωνίας. Στις δημόσιες παρεμβάσεις μου τοποθετήθηκα  για θέματα ηθικής και αξιών, για την εφαρμογή των αρχών αλληλεγγύης και δικαίου,  για τον σεβασμό στη Φινλανδία των αρχών της φιλανθρωπίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  

 

Είχα την ευκαιρία ως ορθόδοξος ιερέας να κάνω ομιλίες σε εκδηλώσεις προγραμματισμένες άπο δημόσιας, κεντρικής και τοπικής διοίκησης, από τους συνδικαλιστικούς φορείς των εργαζομένων και των εργοδοτών, καθώς και από κέντρα ερευνών της οικονομικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας.  

 

Ως ένας απλός ιερέας της ενορίας μου μου παρουσιάστηκε ευχερία να διακηρύξω τον Ορθόδοξο Λόγο σε ακροατήριο εκτός του ορθόδοξου ποιμνίου και στο κοινό των μέσων επικοινωνίας. Η ανταπόκριση και το ενδιαφέρον ήταν σημαντικά.  

 

‘Ετσι μου δόθηκε η ευκαιρία να εκλεγώ ως ανεξάρτητος υποψήφιος στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο ως ο πρώτος ορθόδοξος ιερέας.

 

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Φινλανδίας διαθέτει καθ΄ όλη την εκατονταετή ιστορίας της την ευχέρεια και την βούληση ενεργής συμμετοχής στο δημόσιο διάλογο για τα κοινωνικά ζητήματα. Η δημοκρατική μορφή διοίκησης της εκκλησίας μας, όπου παρέχεται η δυνατότητα και στους λαϊκούς να συμμετάσχουν στη διοίκηση, καθώς και στην εκλογή των ιερέων και των Μητροπολιτών,  δίνει τη δυνατότητα για παρεμβάσεις στον κοινωνικό διάλογο.

 

Δεν είμαι ο πρώτος ιερέας της Εκκλησίας μου με πολιτική συμμετοχή. Έχουν προηγηθεί εμού πολλοί ιερείς.

 

Οι Φινλανδοί είναι μόλις το ένα τοις εκατό περίπου του πληθυσμού των πεντακοσίων (500) εκατομμυρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η παρουσία των ορθοδόξων είναι πολλή μεγαλύτερη, πάνω του δέκα τοις εκατό.

 

Από τη νέα μου θέση ως μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κι ως ορθόδοξος ιερέας οδηγούμαι στην προσέγγιση του θέματος της θέσης των Ορθοδόξων Χριστιανών στην υπό ολοκλήρωση Ευρώπη από εντελώς νέα σκοπιά. 

 

Οι ιστορικές αλλαγές που έλαβαν χώρα τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη υπήρξαν κομβικές, θα έλεγα επαναστατικές για την Ορθοδοξία και τις Εκκλησίες μας.

 

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η πτώση του σιδηρού παραπετάσματος, η απελευθέρωση των Δημοκρατιών της Ανατολικής Ευρώπης, το γκρέμισμα του τοίχους του Βερολίνου, η ένωση της Γερμανίας, ο πόλεμος στα Βαλκάνια, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βαλτική και στα Βαλκάνια και οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις ένταξης  κι άλλων κρατών των Βαλκανίων θέτουν τις Ορθόδοξες Εκκλησίες και τους Ορθόδοξους Χριστιανούς μπροστά σε νέες εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις.

 

Σας προτείνω προς μελέτη το βιβλίο που επιμελήθηκε η Christine Chaillot A Short History of the Orthodox Church in Western Europe in the 20th Century (Paris 2006). Στο έργο αυτό εξετάζεται συμπυκνωμένα η προβληματική θέση στην οποία βρίσκεται η Ορθοδοξία στη Δυτική Ευρώπη. Η διάσπαση των Ορθοδόξων εκκλησιών και το μέγεθος της διασποράς είναι γεγονός τραγικό και παράδοξο. Η μελέτη του βιβλίου, όμως, μου έφερε την ελπίδα και την εικόνα για ένα διαφορετικό μέλλον για τους Ορθόδοξους. Ένα μέλλον με απεριόριστες δυνατότητες, αλλά και με συνεχώς νέες προκλήσεις.

 

Κατανοώ πλήρως το πλέγμα των γεγονότων και το ιστορικό βάρος αιώνων που επέφεραν την σημερινή κατάσταση. Όμως, πιστεύω ακράδαντα στις δυνατότητες που προσφέρει η ολοκλήρωση της Ευρώπης.

 

Έχω κατ΄ επανάληψη ερωτηθεί πώς έχω προσαρμοστεί στα νέα μου καθήκοντα ως ευρωβουλευτής. Απαντώ ότι για τον Ιερέα είναι ευκολότερο να κηρύσσει τον Ιερό Λόγο στο θεοσεβούμενο ποίμνιο του από το να αγωνίζεται ως πολιτικός να καλυτερεύσει την ανθρωπότητα.

 

Αξιότιμοι συνάδελφοι, οφείλω να σας ομολογήσω ότι η δράση μου και η συμμετοχή μου στην πολιτική με έκανε βαθύτερα θεοσεβούμενο. Το πλήθος των κοινωνικών και  ανθρωπιστικών ζητημάτων και προκλήσεων τα οποία κλήθηκα να αντιμετωπίσω έχουν δυναμώσει την πίστη μου στο έργο μου ως Ιερέας.  

 

Πιστεύω τώρα ως πολιτικός  με μεγαλύτερη πεποίθηση στην αποστολή αλλά και τις δυνατότητες της Εκκλησίας να γίνει το καταφύγιο, ο φύλακας και ο σωτήρας του αβοήθητου και μοναχικού ανθρώπου. Η μεγάλη ευκαιρία, το μομέντουμ, της Εκκλησίας δεν έχει χαθεί. Η νέα αυτή εποχή της παγκοσμιοποίησης επιτάσσει από όλους εμάς να καταθέσουμε όλες μας της δυνάμεις, τις γνώσεις μας, την εμπειρία μας αλλά και τα συναισθήματά μας, ώστε από κοινού όλοι μαζί να σηκώσουμε το βάρος της ευθύνης μπροστά στη Δημιουργία του Κυρίου. Η πολιτική από μόνης της δε μπορεί να σώσει την Οικουμένη. Ο κόσμος έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί. Ούτε καν μεγάλη υπερδύναμη δε δύναται από μόνη της να ενεργεί με επιτυχία. Μόνο ενωμένοι κι από κοινού είμαστε δυνατοί.  Μόνο ενωμένοι και από κοινού μπορούμε.

 

Οφείλουμε να κατανοήσουμε την πολιτική ως πράξη ευθύνης και προσφοράς. Στη θέση της εξουσίας να θέσουμε το αίσθημα ευθύνης. Η πολιτική par excellence δεν είναι παιγνίδι εξουσίας και οικονομικού κέρδους. Η συμμετοχή στην πολιτική δεν είναι ανάμιξη σε δουλειές των λαϊκών που ως τέτοιες δεν προσφέρεται για τους Ιερείς και τους εκπρόσωπους της Εκκλησίας.  Θεωρώ πως αντίθετα. 

 

Η πολιτική, η ανάληψη της κοινωνικής ευθύνης, η μέριμνα για τα κοινά είναι σε τελευταία ανάλυση υποχρέωση, καθήκον και κατηγορηματική επιταγή όλων ημών. Είμαστε όλοι εν πολλοίς πολιτικοί, υπεύθυνοι αποφάσεων και φορείς ευθύνης. Είμαστε όλοι φύλακες άγγελοι των αδελφών μας.

 

Δέον όπως έχουμε υπ΄ όψη μας ότι η Εκκλησία έχει τη δική της Λειτουργία και το δικό της ιερό έργο. Όμως, η λειτουργία και οι υποχρεώσεις συνεχίζονται και μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας. Το χριστιανικό μας έργο δεν περιορίζεται εντός του Ναού. Έχουμε ιερό έργο έξω από τους Ναούς, στην κοινωνία. 

 

Η εκκλησιαστική λειτουργία, η προσευχή και η δέηση δεν πρέπει να διακατέχονται από εσωστρέφεια και ως  αποφυγή της ευθύνης έναντι των κοινωνικών υποχρεώσεων. Απεναντίας. Οι στοίχοι από το Χερουβικόν ”ως τήν βιοτικήν αποθώμεθα μερίμναν”, δεν υπονοούν ανευθυνότητα αλλά εμβάθυνση στο ουσιαστικό. Η Θεία Λειτουργία μας υποχρεώνει να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωπότητας και της Οικουμένης ενώπιον του Σωτήρος. Το βάρος όλων εν ζωή και εν θανάτω.  Να σηκώσουμε ενώπιον του Σωτήρος όλα τα θύματα της αδικίας και τους καταπιεσμένους, τον πόνο του κόσμου όλου, τη θλίψη και την ταπείνωση, τον φόβο της ολικής καταστροφής.

 

Θα επιτύχουμε στο πρόσταγμα αυτό, γιατί δρούμε όλοι από κοινού. Γιατί ελπίζουμε, πιστεύομεν και αγαπάμε. Είμαστε ικανοί να συμμεριστούμε και να συνυπάρξουμε. Γιατί είμαστε άνθρωποι κι όχι κτήνοι. Ιδεολογία μας είναι η φιλανθρωπία κι όχι η μισανθρωπία. Αγαπάμε. Δεν μισούμε.

 

Οι μεγάλοι οικουμενικοί πατέρες της Εκκλησίας καθοδηγούν την σκέψη μου. Με ποιο τρόπο  οι γνώστες της κλασσικής γραμματείας και της ρητορικής ανακάλυψαν το κάλεμσα στο αποστολικό και μοναχικό έργο; Πώς πρόσωπα διάσημα  σε κυβερνητικούς θώκους και προσωπικότητες της τέχνης βρήκαν τη δύναμη να αποτραβηχτούν από τα εγκόσμια στη έρημο για να ασκητεύσουν  εντελώς μόνοι και ταυτόχρονα από κοινού μαζί με όλους. Πώς μπορούν οι πολιτικοί να γίνουν φιλόσοφοι, ασκητές και μελετητές.

 

 Ο Μάξιμος ο Ομολογητής έγραψε ότι ερημίτης αποτραβιέται απ΄ όλα, για να είναι  ενωμένος με όλους. Είναι πλήρωση της χριστιανικής κοινής ευθύνης και αγάπης η εγκατάλειψη όλων των αγαπητών υπέρ των πάντων.  Κι όπως λέει ο  Ντοστογιέφσκι, δυσκολότερη είναι η αγάπη προς το συγκεκριμένο και πλησίον ευρισκόμενο, παρά η αγάπη προς όλο τον κόσμο.

 

Πιστεύω στην εναλλαγή ρόλων. Οι υψηλά ιστάμενοι έγιναν ερημίτες και στη συνέχεια πολιτικοί άνδρες, σύμβουλοι των αυτοκρατόρων της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Πολλοί από αυτούς εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν ή καταδικάστηκαν σε εξαναγκαστικά έργα. Τώρα απολαμβάνουν τιμές ως πολιτικοί ηγέτες ως πολίτες των ουρανών.

 

Οι ιεροί πατέρες της Εκκλησίας μας ανακάλυψαν το Είναι τους μέσα από την απομόνωση και τη περισυλλογή. Ο μοναχικός ασκητισμός επέτρεψε τη βαθιά αυτογνωσία η οποία ήταν η βάση για την κοινωνική τους προσφορά.

 

Η πληθώρα των δυνατοτήτων και των επιλογών δυναμώνει και διαμορφώνει θαυματουργούς. Ο Πλάτων μας παραδίδει τη διαβεβαίωση ότι και οι φιλόσοφοι μπορεί να είναι πολιτικοί άνδρες. Όπως δε λέγεται, στην έντιμη πολιτική πράξη εμπεριέχεται και δυνατότητα του θαύματος. Ποιος από εμάς θα μπορούσε να πιστέψει πριν είκοσι χρόνια πως θα είναι σήμερα η Ευρώπη.   

 

Στην σκέψη μου έχουν αποτυπωθεί και ριζωθεί λέξεις της Λειτουργίας που στην αρχική γλώσσα γραφής τους εκφράζουν την ιδέα της κοινωνικής συλλογικής ευθύνης. Η Λειτουργία ομιλεί για πνευματική πολιτική και κοινωνική ευθύνη, (”πνευματικήν πολιτείαν”), για ταπεινό και εφυσήχαστο και ερημίτικο βίο (”ησύχιον και ερέμιον βιόν διάγωμεν ”).  Οι λέξεις και οι έννοιες αυτές έχουν γραφτεί εδώ στην Κωνσταντινούπολη, στην νέα Ρώμη της εποχής, στην πραγματική Μητρόπολη.

 

Η Εκκλησιαστική Λειτουργία αποκρυσταλλώνει τρόπον τινά το καθολικό κοινωνικό πρόγραμμα πρόνοιας της Εκκλησίας. Αναφέρονται οι μη προνομιούχοι, οι υπό καθεστώς απειλής συντεχνίες, καθώς και θεσμός της οικογένειας ως θεμέλιος λίθος της κοινωνίας.

 

Ο όγκος και το εύρος των  απρόβλεπτων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών εντός μικρού χρονικού διαστήματος ολίγων δεκαετιών αιφνιδίασαν ιδιαίτερα τις Ορθόδοξες Εκκλησίες της Ευρώπης οι οποίες είχαν παράδοση προσήλωσης σε αμετάβλητες στο πέρασμα των αιώνων και των χιλιετιών παραδόσεις.

 

Δύναται να ειπωθεί ότι οι παγκόσμιες αλλαγές έχουν επηρεάσει την Ορθόδοξη Εκκλησία περισσότερο από τα άλλα χριστιανικά δόγματα. Η χιλιετιών Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία η οποία είναι προσηλωμένη την πλούσια παράδοσή της  και να τονίζει τη ιστορική συνέχεια βρέθηκε αιφνιδίως μπροστά  σε ελεύθερο πεδίο δράσης αλλά και νέων προκλήσεων.    

 

Η παράδοση και το κανονικό δίκαιο δεν αποβλέπουν στην απομόνωση της Εκκλησία από τον περιβάλλοντα κόσμο, αλλά αντίθετα επιδίωξη έχουν τη συμμετοχή.

 

Όταν η φέρουσα αιώνων παράδοση Εκκλησία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη νέα εποχή, της προσφέρεται η πρόκληση να εκσυγχρονιστεί. Πιστεύω ότι η Εκκλησία δύναται να προσφέρει πολλά στο υπό διαμόρφωση νέο κόσμο. 

 

Η διαδικασία ολοκλήρωσης της Ευρώπης θεωρώ ότι θέτει την πρόκληση για επανένωση της ευρωπαϊκής Ορθοδοξίας σε ειλικρινείς και  σταθερές βάσεις.

 

Προσδίδω μεγάλη εκτίμηση και αναγνώριση στον Οικουμενικό Πατριάρχη ο οποίος κατά το πάγιο ποιμενικό του σκοπό μεριμνά  για τους απανταχού Ορθόδοξους Χριστιανούς. Όμως, οι κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές που έλαβαν χώρα τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη μας υποχρεώνουν εμάς τους Ορθόδοξους να διαμορφώσουμε εκ νέου την ενότητα της Ορθοδοξίας.

 

Η λαϊκή πολιτική δύναται δηλαδή να γίνει πρόκληση για την Εκκλησία και τις Εκκλησίες και να επηρεάσει με τρόπον θετικό και εποικοδομητικό το πνευματικό τους έργο και την στρατηγική τους.

 

Συνηθίζεται να λέγεται για την Ευρώπη ότι είναι πλούσια διότι στην πολυτισμικότητά  της είναι ενωμένη. Οι ιδιαίτεροι πολιτισμοί και οι διαφορετικές γλώσσες των κρατών μελών και τα εθνικά χαρακτηριστικά τους είναι ταυτόχρονα κοινός πλούτος όλων των Ευρωπαίων.

 

Αλλά και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες  της Ευρώπης είναι πλούσιες σε πολιτιστικές παραδόσεις. Πόσο πλουσιότερη η Ορθοδοξία θα ήταν και πόσο περισσότερα θα μπορούσε να προσφέρει, αν μέσα στην πολιτισμικότητά της ήταν πιο ενωμένη.

 

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διαδικασίας της πολιτικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης της Ευρώπης η παραδοσιακή ορθόδοξη  έννοια της διασποράς και η σχετική προβληματική ακυρώνεται. Το σύνολο του πληθυσμού της Ευρώπης των 500 εκατομμυρίων πολιτών είναι Ευρωπαίοι πολίτες ανεξάρτητα από το κράτος μέλος που διαμένουν. Η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θέτει  τους Ορθόδοξους της διασποράς εμπρός σε νέο τρόπο σκέψης.

 

Η διαδικασία ολοκλήρωσης της Ευρώπης υποχρεώνει τις ορθόδοξες εκκλησίες να αποποιηθούν το βάρος του εθνικισμού. Οι Ορθόδοξοι της Ευρώπης οφείλουν να αναζητήσουν νέους κοινούς παρανομαστές και κοινή αποστολή. 

 

Δέον όπως έχουμε υπόψη ότι η ενότητα των εκκλησιών είναι ενότητα μέσα στην διαφορετικότητα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι αδιαίρετο σύνολο, παρά τις εθνικές και πολιτισμικές διαφορές. Ιερό έργο του Οικουμενικού Πατριάρχη είναι η προάσπιση της ενότητας εν μέσω των όποιων υπαρχουσών δυσκολιών και προβλημάτων.

 

Εδώ στην Κωνσταντινούπολη οφείλουμε να έχουμε υπόψη ότι ο μωαμεθανισμός με τις κοινωνικές του προεκτάσεις έχει ασκήσει επιρροές στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχει ως Εθνάρχης του Ελληνικού πληθυσμού της Οττομανικής αυτοκρατορίας  επωμισθεί ιδιαίτερης βαρύτητας κοινωνική και πολιτική ευθύνη. Η αναγνωρισμένη στον Ορθόδοξο κόσμο αυτή παράδοση επέτρεψε στον Αρχιεπίσκοπο της Κύπρου Μακάριο να αναλάβει καθήκοντα Προέδρου της Κύπρου.

 

Κατ΄ αντιστοιχία, πολλοί εκκλησιαστικοί ηγέτες των κρατών της Βαλτικής επωμίσθηκαν το βάρος της κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης στο αγώνα των κρατών αυτών να ενταχθούν στο δυτικό δημοκρατικό πολίτευμα. Δέον όπως αναφερθεί ο Αρχιεπίσκοπος  Janis Pommers ο οποίος υπήρξε μέλος του Κοινοβουλίου της Λετονίας και ο οποίος μετά την δολοφονία του ανακηρύχθηκε άγιος.

 

Η Εκκλησία της Ρωσίας αναθεώρησε πρόσφατα την κοινωνικής της στρατηγική και επιτρέπει πλέον τη συμμετοχή του Ιερατείου στην πολιτική με την αρωγή της Εκκλησίας.

 

Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι η Ορθοδοξία είναι κύρια ευρωπαϊκή και πως η έννοια Ορθόδοξη Ευρώπη συμπεριλαμβάνει ευρύτερες από αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιοχές.

  

Η διαδικασία ολοκλήρωσης της Ευρώπης δεν πρέπει να αφεθεί να οδηγηθεί μόνο προς την κατεύθυνση της πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης, αλλά και προς την κατεύθυνση της πνευματικής ολοκλήρωσης. Πρόκειται για πολυδιάστατη δυναμική. Ευθύνη των Εκκλησιών είναι στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας την ηθική ευθύνη στην λήψη των αποφάσεων.

 

Ηθική ευθύνη που οφείλουν να επωμισθούν η Ορθοδοξία, οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, όλες οι Εκκλησίες και οι Χριστιανοί της Ευρώπης είναι η από κοινού μέριμνα για τα κοινά ζητήματα και η υπέρβαση των εθνικών εμποδίων και περιορισμών, καθώς και η αναζήτηση λύσεων σε ζητήματα που προκύπτουν από τους διαφορετικούς νομικούς κανονισμούς άσκησης εξουσίας και ανταγωνισμού. 

 

Μόνον έτσι ενεργούντες δυνάμεθα να εγγυηθούμε ότι η Ορθοδοξία και η Ευρώπη θα έχουν βέβαιο και  κραταιό μέλλον.

12.03.2013The Unity of Orthodoxy in Europe under completion
18.10.2011The Greeting MEP Mitro Repo in conference IAQ